Ouder worden en ogen

De fabel: Op oudere leeftijd draagt iedereen een bril en als je een bril draagt, kun je altijd goed zien.

Ook al dragen veel ouderen een bril, toch hebben velen problemen met hun zicht. Dat komt doordat zij de verkeerde bril of contactlenzen dragen. Vrijwel iedereen tussen 40 en 50 jaar heeft een leesbril nodig doordat de ooglens steeds minder elastisch wordt. Kun je eerst nog toe met een plussterkte van 1 dioptrie, tegen de tijd dat je 65 bent heb je vaak een plussterkte van 2,5 tot 3 nodig.

Veel mensen merken niet dat hun ogen slechter worden – omdat het heel geleidelijk gaat – en dragen een bril of lenzen met de verkeerde sterkte. Voor de ogen kan dat niet veel kwaad; die gaan daardoor niet verder achteruit. Maar dat wil niet zeggen dat je goed kunt zien. En als je onvoldoende ziet, functioneer je minder goed. Je kunt allerlei klachten krijgen, zoals hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid of branderige ogen. Daarnaast kunnen lichamelijke problemen ontstaan, bijvoorbeeld nek- en rugklachten. Oogcontrole is daarom niet alleen belangrijk om goed te kunnen blijven zien, maar voor je hele functioneren.”

De feiten

Uit onderzoek in Australië blijkt dat 53 procent van de mensen die slecht zien, geen bril dragen of een bril dragen met de verkeerde sterkte. Volgens de Wereldgezondheids organisatie WHO zijn er in Nederland ongeveer 62.000 mensen van 40 jaar en ouder die slecht zien doordat zij niet de goede bril of contactlenzen dragen. De meeste mensen die ouder zijn dan 40 jaar hebben een leescorrectie nodig: een bril met positieve lenzen om het beeld te vergroten. Als je al een bril draagt omdat je niet goed in de verte kunt zien (dus met negatieve lenzen), komt deze positieve correctie bovenop de negatieve correctie die nodig is voor het in de verte zien. Dat betekent dat je bifocale of multifocale brilglazen nodig hebt voor de verschillende sterktes die nodig zijn om ver en dichtbij scherp te zien.

Dit kun je doen om klachten te voorkomen

  • Laat je ogen elke twee jaar controleren als je eenmaal een bril of lenzen hebt.
  • Bij de opticien kun je terecht voor een normale oogmeting: het meten van bij- of verziendheid, de cilindersterkte.

Wanneer moet je naar de dokter?

Met normale ouderdomsslechtziendheid hoef je niet naar de huisarts. Ga naar de opticien of optometrist als je minder scherp gaat zien, of wanneer anderen je erop attenderen dat je zicht achteruitgaat. Ook als je geregeld last hebt van hoofdpijn, vermoeidheid of branderige ogen is het raadzaam de ogen te laten controleren.

Oogoefeningen zouden volgens sommigen een manier zijn om ouderdomsslechtziendheid uit te stellen. Maar er is geen enkel bewijs dat het werkt.

7 vragen over zien: vlekjes, staaroperaties en droge ogen

Zwevende vlekjes, slecht zicht in het donker, een bril die maar niet wil wennen: wat kun je eraan doen?

  1. Waar komt dat vliegende vlekje vandaan?

Sinds kort zie ik een donker, vliegend vlekje met mijn linkeroog. Soms kan ik het van links naar rechts ‘sturen’. Wat is het precies?

“Je omschrijft ‘mouches volantes’ ofwel zwevende vliegjes. Het oog is opgevuld met een soort gelatine (het glasvocht) en dat kan als je ouder wordt een beetje krimpen. Op de plek waar het gekrompen is, zie je dan draadjes of kriebelige vormpjes. Bij het draaien van de ogen bewegen deze vlekjes mee, daarna keren ze weer op dezelfde plek terug. Ze kunnen hinderlijk zijn, maar het gezichtsvermogen wordt er niet minder door. Het is een normaal verouderingsverschijnsel en er hoeft niets aan te worden gedaan.

Mouches volantes kunnen wel een voorbode zijn van problemen met het netvlies. Als het glasvocht krimpt, kan het namelijk gaan ‘trekken’ aan de binnenbekleding van het oog. Er kunnen dan gaten ontstaan in het netvlies. Zie je lichtflitsen, dan kan hier sprake van zijn. Ga dan zo snel  mogelijk naar de huisarts en vraag een verwijzing naar de oogarts.”

  1. Hoe komt het dat ik na de staaroperatie slechter lees?

Vorig jaar zijn mijn ogen behandeld voor staar. Sindsdien kan ik erg slecht lezen, ondanks de bril met varifocus glazen die ik al een tijdje draag. Ik ben al drie keer teruggeweest bij de specialist. Telkens wordt de bril aangepast, maar niets helpt.

“Heeft de arts al geopperd om een ander soort bril aan te schaffen? Soms kan een  bifocale bril uitkomst bieden, maar een aparte leesbril kan ook helpen. Deze brillen hebben een groter leesgedeelte in het glas, waardoor lezen comfortabeler wordt.”

  1. Helpt meer licht echt beter dan een sterkere bril?

Ik draag al jaren een bril, maar sinds enige tijd kan ik daarmee ’s avonds niet meer goed zien. Ik zie dan geen verschil tussen donkerblauw, donkergroen en donkergrijs. Soms zie ik alleen lijnen in plaats van letters. Tijdens het lezen heb ik de neiging één oog dicht te knijpen. De opticien zegt dat ik geen sterkere glazen nodig heb, omdat mijn ogen niet noemenswaardig achteruit zijn gegaan. Volgens hem heb ik ’s avonds alleen meer licht nodig.

“Bij normale veroudering hoort dat je in het schemer minder contrast kunt zien. Uit uw klachten maak ik op dat je met beginnende staarvorming te maken hebt. Staar verergert de problemen met contrasten zien. De oogarts kan je ogen hier verder op controleren. Voor nu helpt meer licht inderdaad om duidelijker te zien. De pupil wordt dan nauwer, waardoor je op een grotere afstand toch scherp kunt zien. Door het dichtknijpen van één oog kan het beeld ook scherper worden. Dit berust op hetzelfde principe.”

  1. Wat kan ik doen aan nachtblindheid?

Ik vind het lastig om in het donker auto te rijden: ik zie bijna niets. Is er iets te doen aan deze nachtblindheid? Ik draag contactlenzen.

“Veel mensen die een bril of contactlenzen dragen, kunnen ’s nachts minder goed zien. Vaak wordt dit nachtblindheid genoemd, maar dat is een vrij zeldzame aandoening waarbij het netvlies niet goed functioneert. Dat je in het donker minder goed ziet, komt doordat de pupil in het donker groter is en dat geeft minder scherptediepte. De oplossing is simpel: je hebt in het donker een sterkere bril nodig dan overdag. Laat deze door de opticien of oogarts aanmeten. Een leesbril is hiervoor geen oplossing. Soms helpt het om in de auto wat binnenverlichting aan te zetten. De pupillen worden daardoor nauwer en als gevolg daarvan wordt het beeld scherper.”

  1. Zal ik mijn implantlens weer laten weghalen?

Enkele jaren geleden ben ik geopereerd aan staar. Ik heb toen gekozen voor een varifocale implantlens met leesgedeelte. Ik heb ontzettend veel spijt van die keuze. ’s Avonds, als de lampen aan zijn, zie ik constant lichtgevende spinnenwebben. Ze bewegen als ik mijn hoofd beweeg. Soms word ik er misselijk van. Men had gezegd dat ik halo’s zou kunnen zien, maar dat het zo erg was, wist ik niet. De oogarts vindt het ook heel erg en zegt dat dit bij 3 procent van de patiënten met deze lens voorkomt. De lens er weer uit halen vindt hij een te groot risico. Wat nu?

“Deze klachten worden veroorzaakt door een cirkelvormig ‘lijntje’ in dit type implantlens. De meeste patiënten wennen hier snel aan, maar een enkeling blijft langere tijd last houden. Een oplossing is een andere implantlens zónder leesgedeelte te laten plaatsen. Maar dit kan gepaard gaan met complicaties, zoals de oogarts terecht opmerkt. Er is een kans dat je alsnog aan de implantlens went.”

  1. Bestaat er één bril voor al mijn bezigheden?

Sinds twee jaar heb ik een bril van -2,5 waarmee ik op afstand goed zie. Maar voor afstanden korter dan een meter kan ik die bril niet gebruiken: dan is hij te sterk. Als ik achter de computer zit, gebruik ik een oude bril van -1,5 en dat gaat prima. Alleen: die is weer niet geschikt om de post, boeken, tablet of smartphone mee te lezen. Dat doe ik allemaal zonder bril en dat gaat goed. Is er voor mij één oplossing die voor alles werkt, of blijft het aanmodderen?

“Een bril met diverse leesafstanden is voor jou een oplossing. De meeste mensen kunnen goed overweg met varifocus glazen. Anderen kiezen voor bifocale glazen. De opticien kan je uitleg geven en uittesten wat voor jou het best is.”

  1. Is er een remedie voor mijn droge ogen?

Ik heb veel last van droge ogen, onder andere door een schildklierafwijking. Vier tot zes keer per dag gebruik ik kunsttranen en voordat ik ga slapen verzorg ik mijn ogen met zalf. Wat kan ik nog meer doen?

“Ooggel is een mogelijkheid. Dit is met en zonder recept te koop. Ook kan een gespecialiseerd optometrist een ‘oogkappenbril’ maken; de zijkanten hiervan zijn afgesloten zodat minder tranen verdampen. Een andere mogelijkheid is het plaatsen van kleine plugjes in de afvoerbuisjes van tranen. De weinige tranen die je hebt, zullen dan niet meer weglopen; zo blijft het oog langer vochtig. Dit is een kleine ingreep die met plaatselijke druppelverdoving gedaan kan worden.”